Rregulla të qarta për natyrën dhe ujërat i shërbejnë zhvillimit të energjisë së rinovueshme dhe ruajtjes së biodiversitetit
Ky dokument i përbashkët që përmbledh qëndrimin e shoqërisë civile, i mbështetur nga 78 organizata të shoqërisë civile, shpjegon pse është thelbësore që dispozitat përkatëse të Direktivave të Bashkimit Evropian për Habitatet, Shpendët dhe Direktivës Kuadër për Ujërat të përfshihen në Traktatin e Komunitetit të Energjisë.
Traktati hyri në fuqi në vitin 2006, por përmban vetëm garanci të kufizuara mjedisore, si detyrimin për kryerjen e vlerësimeve strategjike mjedisore për planet dhe programet energjetike, si edhe vlerësimeve të ndikimit në mjedis për projektet individuale.
Sektori i energjisë ka ushtruar prej kohësh ndikim mbi lumenjtë dhe përrenjtë, por me decentralizimin në rritje të sistemeve energjetike, konfliktet ndërmjet ruajtjes së biodiversitetit dhe infrastrukturës energjetike po bëhen gjithnjë e më të shpeshta.
Kuadri ligjor në zhvillim i Bashkimit Evropian për promovimin e energjisë së rinovueshme mbështetet në ekzistencën paraprake të masave mbrojtëse për natyrën. Ndër të tjera, ai i jep përparësi planifikimit strategjik hapësinor për të mundësuar përshpejtimin e zhvillimit të energjisë së rinovueshme, gjë që kërkon që zonat e mbrojtura të jenë tashmë të përcaktuara.
Për t’iu përgjigjur këtij realiteti në ndryshim, në vitin 2025, Komisioni Evropian paraqiti një propozim për të përfshirë pjesë të këtyre Direktivave në Traktatin e Komunitetit të Energjisë. Ky propozim mbështetet në angazhime të ngjashme ligjore që tashmë ekzistojnë në kuadër të Traktatit të Komunitetit të Transportit. Ai nuk synon vetëm shpalljen e zonave të reja të mbrojtura, por garantimin që, gjatë procesit të miratimit të projekteve të reja energjetike, të kryhen vlerësimet e nevojshme për të siguruar përputhshmërinë me objektivat e Direktivave.
Vendosja e kritereve dhe procedurave të qarta mjedisore do të ishte në dobi të të gjithëve, pasi ato ndihmojnë në uljen e pasigurisë gjatë procesit të lejeve, shmangien e vonesave në projekte dhe reduktimin e konflikteve ligjore me kosto të lartë.
Për këtë arsye, dokumenti thekson se përfshirja e këtyre Direktivave në Traktat është tashmë një nevojë gjithnjë e më urgjente. Nëse ato nuk miratohen gjatë vitit 2026, vendet e Ballkanit Perëndimor rrezikojnë të ndjekin një trajektore të zhvillimit të energjisë së rinovueshme që karakterizohet nga pasiguri ligjore, kundërshtime shoqërore dhe pasoja të dëmshme për mjedisin. Një situatë e tillë jo vetëm që do të vinte në rrezik biodiversitetin, por do të minonte gjithashtu besimin dhe mbështetjen publike për tranzicionin e domosdoshëm drejt një sistemi energjetik më efikas dhe të bazuar në burime të rinovueshme.
