Emri i projektit: Shkodra Ndërlidh – Restaurimi Ndërkufitar i Ekosistemeve në Shqipëri dhe Mal të Zi 

Ujëra të përbashkëta, një plan i përbashkët: nga brigjet e liqenit deri në Adriatik. 

PPNEA (partneri kryesor): Zydjon Vorpsi – [email protected]

CZIP: Marija Stanišić – [email protected]

Liqeni i Shkodrës, liqeni më i madh i ujërave të ëmbla në Mesdhe, ndahet mes Shqipërisë dhe Malit të Zi dhe përballet me një sërë kërcënimesh, përfshirë humbjen e pyjeve, degradimin e ligatinave, llojet invazive, ndotjen dhe ndërprerjen e lidhjeve ekologjike. Pavarësisht dëshmive të shumta, planifikimi për restaurimin e ekosistemeve mbetet i fragmentuar. Përmes këtij granti planifikimi, PPNEA dhe CZIP do të konsolidojnë studimet dhe të dhënat ekzistuese, do të konsultohen me institucionet, komunitetet dhe përdoruesit e burimeve natyrore dhe do të hartojnë një udhërrëfyes të përbashkët, të zbatueshëm për restaurimin e pyjeve bregliqenore, ligatinave, korridorit Buna/Bojana dhe grykëderdhjes së tij. 

Liqeni i Shkodrës është liqeni më i madh i ujërave të ëmbla në Mesdhe dhe një ligatinë ndërkufitare me rëndësi ndërkombëtare, e ndarë mes Shqipërisë dhe Malit të Zi. Me një sipërfaqe prej rreth 89,600 hektarësh, zona njihet si Ramsar Site, KBA dhe IBA, si dhe është pjesë e zonave të mbrojtura kombëtare, me kategori të ndryshme të IUCN-së në Shqipëri dhe Mal të Zi. Së bashku me Peizazhin e Mbrojtur Ndërkufitar të Lumit Buna–Velipojë, kjo hapësirë formon një korridor të rëndësishëm ekologjik që lidh Alpet Shqiptare, liqenin, lumin Buna/Bojana dhe bregdetin e Adriatikut. Peizazhi përfshin një mozaik habitatesh, si pyjet bregore, livadhet dhe ligatinat e fushave, si dhe mbështet lloje shtegtare. Pyjet, ligatinat dhe lidhjet lumore ndihmojnë gjithashtu në filtrimin e rrjedhjeve ujore, stabilizimin e shpateve, kontrollin e përmbytjeve dhe mbështetjen e jetesës së komuniteteve lokale. 

Objektivat: 

– Konsolidimi i të dhënave: Përmes hartëzimit dhe vlerësimeve në terren do të krijohet një bazë e përbashkët të dhënash, analizë e hapësirave boshe dhe hartë e zonave prioritare për restaurim.

– Përfshirja e aktorëve: Do të konsultohen institucionet, strukturat e zonave të mbrojtura, bashkitë, pronarët e tokave, fermerët, peshkatarët dhe komunitetet lokale, duke hartuar një analizë të qeverisjes dhe një qasje për përfshirjen e tyre.

– Planifikimi i restaurimit të pyjeve: Do të identifikohen zonat prioritare, llojet e përshtatshme, burimet e farërave, fazat e ndërhyrjes dhe nevojat për mirëmbajtje për restaurimin e pyjeve bregliqenore dhe të fushave të përmbytjes.

– Vlerësimi i menaxhimit të ligatinave: Do të shqyrtohet restaurimi i livadheve të lagështa, kontrolli i specieve invazive, dinamika e kallamishteve, kositja dhe mundësia e përdorimit të kullotjes nga buajt e ujit, përfshirë një vizitë rajonale për shkëmbimin e përvojave.

– Restaurimi i bimësisë vendase: Do të vlerësohet mundësia e rikuperimit të bimësisë vendase, reduktimi i erozionit dhe rrezikut nga zjarret, presioni nga kullotja dhe zonat problematike të guroreve në malin e Taraboshit.

– Hartimi i një udhërrëfyesi të përbashkët: Do të përgatitet një dokument që përcakton vizionin e përbashkët, teorinë e ndryshimit, veprimet prioritare, kostot, mundësitë e financimit dhe treguesit e monitorimit, në përputhje me planet kombëtare dhe planet e menaxhimit të zonave të mbrojtura.

Pas përfundimit të grantit të planifikimit, PPNEA dhe CZIP do të përdorin udhërrëfyesin e hartuar për të vijuar me mobilizimin e fondeve dhe zbatimin e masave konkrete të restaurimit. Puna për pyjet bregliqenore dhe livadhet pritet të jetë ndër ndërhyrjet e para, pasi zonat prioritare do të jenë identifikuar, njohuritë ekzistuese do të jenë mbledhur dhe verifikuar, ndërsa metodat dhe kostot do të jenë përcaktuar.

Në secilin vend, puna do të lidhet me planet e menaxhimit të zonave të mbrojtura dhe planet kombëtare për natyrën, përdorimin e tokës dhe ujërat. Procesi i anëtarësimit të Shqipërisë dhe Malit të Zi në BE, së bashku me nismën për krijimin e Rezervatit Ndërkufitar të Biosferës të UNESCO-s, do të kontribuojnë në mbajtjen e restaurimit në agjendën afatgjatë.

Partnerët do të monitorojnë progresin, do të vijojnë përfshirjen e komuniteteve dhe institucioneve lokale dhe do të forcojnë bashkëpunimin ndërkufitar, në mënyrë që restaurimi i liqenit dhe lidhjes së tij me detin të mbetet një përpjekje e përbashkët dhe afatgjatë. 

Vendndodhja e projektit: Shqipëri dhe Mal i Zi

Partneri kryesor: PPNEA

Kohëzgjatja e grantit: 2 vite, 2026–2028

Vlera e grantit: 120,000 USD

Vendet: Shqipëri dhe Mal i Zi